Dlaczego Leader+?  Czym jest Leader+? Lokalna Grupa Działania  ZSROW

GMINA GŁÓWCZYCE

- powierzchnia Gminy: 324 km2
- liczba ludności 9.903

- położenie Gminy: Gmina Główczyce położona jest w województwie pomorskim, w północno - wschodniej części powiatu słupskiego, na Pobrzeżu Słowińskim. Graniczy: od wschodu z gminami powiatu lęborskiego: Wicko i Nowa Wieś Lęborska, od południa z gminami powiatu słupskiego: Potęgowo i Damnica, od strony zachodniej z gminą Słupsk, od północy z gminą Smołdzino (powiat słupski). Granica gminy Główczyce w części północnej wyznaczona jest przez brzeg jeziora Łebsko, w części wschodniej przez koryto rzeki Łeby. Granica południowa gminy przebiega głównie przez tereny rolne, pola uprawne i łąki, w części zachodniej przez tereny leśne. Północno - zachodnią granicę wyznacza rzeka Pustynka wpadająca do jeziora Łebsko.
- ilość wsi w gminie: 49.
- informacje na temat bezrobocia. Gmina zagrożona strukturalnym bezrobociem, sięgającym ok. 40%.

Informacje na temat planowanych kierunków rozwoju w gminie.
Rada Gminy Główczyce zatwierdziła uchwałą Nr 38/232/2000 z dnia 12 lipca 2000 roku strategię zrównoważonego rozwoju gminy Główczyce, składającą się z raportu o stanie gminy oraz preferencji podatkowych.
Za główne założenie władz gminy uznane zostało stworzenie korzystnych warunków dla powstania nowych podmiotów gospodarczych, które ożywią życie gospodarcze, a jednocześnie dadzą mieszkańcom nowe miejsca pracy.
W wizji rozwoju gminy, za lat piętnaście, określono gminę Główczyce jako:
- gminę z dobrze rozwiniętą małą i średnią przedsiębiorczością i rynkiem usług,
- z dużymi możliwościami rozwoju produkcji rolnej,
- zintegrowaną społecznie,
- atrakcyjną turystycznie,
- oferującą niekonwencjonalne formy wypoczynku w czystym środowisku naturalnym stanowiącym otulinę Światowego Rezerwatu Biosfery.

Za nadrzędny cel uznano wysoką jakość życia mieszkańców gminy Główczyce, który ma być realizowany poprzez:
- gospodarkę przyjazną środowisku, odpowiadającą potrzebom mieszkańców
- zrównoważony rozwój środowiska przyrodniczego,
- zrównoważony rozwój infrastruktury technicznej w gminie, zrównoważony rozwój społeczny,
- skuteczne zarządzanie gminą.

Zrównoważony rozwój środowiska przyrodniczego to głównie działania mające na celu zwiększenie lesistości, uporządkowanie gospodarki wodno - ściekowej, właściwą gospodarkę odpadami i modernizację istniejącego wysypiska śmieci i budowę nowego, międzygminnego. Za bardzo ważne zostało uznane podniesienie świadomości ekologicznej mieszkańców.

Realizacja celu, określonego jako zrównoważony rozwój infrastruktury technicznej gminy, wymaga prywatyzacji zasobów komunalnych i zmniejszenie nakładów władz gminy na bazę lokalową gminną oraz podniesienie jakości istniejących dróg lokalnych.

Gospodarka przyjazna środowisku, odpowiadająca potrzebom mieszkańców to głównie umożliwienie rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości w tym bazy obsługującej ruch turystyczny, jak również restrukturyzacja rolnictwa i terenów po PGR-ach oraz pozyskanie inwestorów zewnętrznych poprzez promocję gminy.

Zrównoważony rozwój społeczny to głównie działania mające na celu podniesienie poziomu wykształcenia mieszkańców i umożliwienie im podnoszenia kwalifikacji. Za główne zadania zostały uznane stworzenie szkolnictwa średniego na terenie gminy, stworzenie różnorodnych form zajęć pozalekcyjnych i edukacji pozaszkolnej, modernizacja szkół istniejących i budowa sala sportowej wraz z gimnazjum w Główczycach, restrukturyzacja służby zdrowia. Za istotne uznane zostało również włączenie mieszkańców gminy do procesu rozwoju gminy oraz poprawienie przepływu informacji pomiędzy mieszkańcami a władzami gminy.

Informacja na temat ilości przedsiębiorstw działających w gminie: 361 podmiotów gospodarczych.
Wykaz organizacji pozarządowych z adresami i z krótkimi opisami ich działalności.
- Gminne Wspieranie Inicjatyw Społecznych - ul. Kościuszki 8, 76-220 Główczyce. Celem stowarzyszenia jest: integracja różnych grup środowiskowych i społecznych oraz instytucji i organizacji zainteresowanych rozwojem Gminy, kreowanie i promowanie turystycznego wizerunku regionu, inicjowanie i wspieranie działań na rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego Gminy, podejmowanie działań na rzecz rozwiązywania problemów społecznych i oświatowych.

- Główczyckie Stowarzyszenie Sportowe "Błękitni" - Klub Sportowy GKS "Błękitni", ul. Skórzyńska 4, 76-220 Główczyce. Celem stowarzyszenia jest: kierowanie i rozwijanie zainteresowań w zakresie szeroko pojętej kultury fizycznej; integracja różnych grup środowiskowych i społecznych w obrębie różnych dziedzin sportowych; popularyzacja idei "uprawiając różne dyscypliny sportowe będziesz zdrowy"; udzielanie pomocy materialnej klubowi sportowemu GKS "Błękitni" Główczyce; działanie na rzecz poprawy bazy sportowej w gminie Główczyce; wspieranie innowacji w zakresie różnych form aktywnego wypoczynku; udzielanie pomocy w organizacji imprez sportowych, rekreacyjnych i rozrywkowych; ścisła współpraca ze szkołami oraz UKS działającymi w tych szkołach, pomoc w organizacji imprez sportowych organizowanych na terenie szkół; współpraca z innymi klubami sportowymi działającymi na terenie Gminy Główczyce w zakresie organizacji imprez sportowych i rekreacyjnych.

- Główczycki Ośrodek Wspierania Aktywności Lokalnej - ul. Szkolna 1, 76-220 Główczyce.
Celem stowarzyszenia jest: kierowanie i rozwijanie pozytywnych zainteresowań oraz stylu życia społeczności lokalnej; integracja różnych grup środowiskowych i społecznych; popularyzacja idei "małe ojczyzny"; udzielanie pomocy materialnej placówce - siedzibie stowarzyszenia; unowocześnianie bazy dydaktycznej w Główczycach; wspieranie innowacji w procesie nauczania i wychowania; udzielanie pomocy w zakresie organizacji imprez turystycznych i rozrywkowych dla dzieci.

- Stowarzyszenie Rodzin Dzieci i Osób Niepełnosprawnych "Lepsze jutro" - ul. Kościuszki 15, 76-220 Główczyce. Celem stowarzyszenia jest pomoc rodzinom (dzieciom i osobom dorosłym) w rozwiązywaniu problemów dotyczących chorób przewlekłych i widocznego kalectwa.

- Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Szczypkowice

Rys historyczny Gminy.
Miejscowość z rodowodem dziejowym datowanym na 1036 r. i kościelnym, datowanym na rok 1082. Najstarsza wzmianka o Główczycach pochodzi z 1252 r. Legenda głosi, iż na wzniesieniu w centrum Główczyc powstała średniowieczna kapliczka, autorstwa Niemca o nazwisku - Glovetcz. A zatem założycielami byli potomkowie Główki (niem. Glovetcz to Główka). Na tym wzniesieniu nadal stoi kościół, oczywiście znacznie rozbudowany od tamtych czasów.
Główczyce to jedna z pierwszych, przy czym wiodących gmin kaszubskich. Jaszcze w latach 80-tych XIX w. centrum środkowopomorskiej kaszubszczyzny, które w 70 % rozbrzmiewało językiem Ceynowy i Mrongowiusza. Od 1475 wieś ta, z przyległościami, była dobrem elity niemieckiej Puttkamerów, których dawna posiadłość jest jedną z głównych atrakcji Gminy i leży w samych Główczycach (patrz. rys.) Jeszcze w 1829 r. dwie trzecie mieszkańców posługiwało się mową kaszubską. Główczyce były wówczas, obok Cecenowa (należącego również do tej Gminy), centrum kaszubszczyzny. W 1886 r. wielki pożar spustoszył wieś. Rozszalały żywioł groził katastrofą również sąsiednim lasom i wsiom. W latach międzywojennych Główczyce były jak małe miasto. Tu było centrum życia gospodarczego wschodniej części powiatu słupskiego. We wsi były: trzy banki, trzy hotele, zakład produkujący maszyny, cegielnia, sklepy i in. Działały towarzystwa kulturalne, sportowe, chór, szkoły państwowe i prywatna.

Instytucje kulturalne w gminie:
W Główczycach znajduje się Gminny Ośrodek Kultury. Wiejskie ośrodki istnieją w Pobłociu oraz Stowięcinie. Życie kulturalne ogranicza się do funkcjonowania tych ośrodków oraz szkół. Na terenie Gminy jest 14 świetlic wiejskich, które swoją działalnością starają się zagospodarować czas dzieciom, młodzieży oraz dorosłym. Biblioteki funkcjonują zazwyczaj przy szkołach, odrębny punkt biblioteczny znajduje się w Pobłociu.

Krótki opis funkcji turystycznej: jakość, atrakcje, znaczenie.
Północna część Gminy Główczyce objęta jest ochroną w postaci Słowińskiego Parku Narodowego (SPN)
Kolejną atrakcją przyrodniczą gminy są Bagna Izbickie i Torfowiska Pobłockie, zwane też rezerwatami ornitologicznymi. Są to dwa rezerwaty chronione, znajdujące się w północnej części gminy, na których żyją gatunki chronione ptaków i roślin. Oda rezerwaty maję niemal 400ha. Rezerwaty zostały utworzone w celu zachowania reliktowych torfowisk oraz utrzymania znacznych obszarów retencji wodnej. Na terenie rezerwatów znajdują się stanowiska ptaków chronionych, w stosunku do których w promieniu 200m od gniazda wyznaczono strefę ochrony ścisłej. Zalicza się do nich cztery stanowiska orlika krzykliwego oraz jedno stanowisko puchacza. Wszystkie te stanowiska usytuowane są na drzewach (dęby, brzozy).
Następnie do spuścizny ekologicznej gminy należy zaliczyć użytki ekologiczne. Uznano dotychczas dwa oczka wodne w Równie i Rzuszczach przez Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody. Ponad 200 obszarów uznanych zostało przez Radę Gminy w Główczycach, na wniosek nadleśnictwa Damnica. "Tereny objęte ochroną w postaci użytków ekologicznych charakteryzują się przynależnością do jednej z następującej grupy: bagna, torfowiska, nieużytki pokopalniane, zbiorniki wodne i łąki".
Użytki ekologiczne stanowią miejsce ochrony cennych, rzadkich zbiorowisk roślinnych przed degradacją. W granicach Gminy Główczyce ustanowiono dotychczas 75 pomników przyrody. Są to głównie drzewa i jeden głaz narzutowy w Główczycach. Najbardziej charakterystyczna jest aleja dębów w Żoruchowie oraz ewenement na skale światową, czyli kasztan jadalny, który znajduje się w Izbicy. Niewątpliwą dumą dla gminy jest Cecenowo, które niedawno zostało uznane za trzecią wioskę lęgową bociana w Polsce. Na obrzeżach Cecenowa znajdują się zaplecza żerowiskowe dla najliczniejszej na Pomorzu kolonii lęgowej bociana białego oraz nielęgowych zgrupowań tego gatunku. Jest to również miejsce łowów kilku gatunków ptaków gniazdujących w okolicy, w tym ptaków drapieżnych: kani rdzawej, kani czarnej, błotniaka łąkowego i orlika krzykliwego.

Oddzielną grupę różnego rodzaju atrakcji gminy są szlaki:
a) W północno - wschodniej części gminy przechodzi międzynarodowy Hanzeatycki Szlak Rowerowy, który zawdzięcza swoje malownicze usytuowanie otulinie SPN- u.
b) Wyznaczone są dwa szlaki kajakowe na Łebie i Łupawie. Często organizowane są tam spływy, których metę stanowi Jezioro Łebsko.
c) Przez gminę przebiegają dwa szlaki turystyki pieszej. Żółty Szlak: Gardna - Kluki - Izbica - Gać - Żarnowska - Łeba, prowadzi przez teren Słowińskiego Parku Narodowego. Niebieski Szlak "Doliny Łupawy" wychodzi ze Smołdzina przez Czarny Młyn, Żelkowo, elektrownię wodną w Drzeżewie, Damno i prowadzi do Czarnej Dąbrówki.
Ponadto przez teren gminy przebiega nadmorska trasa turystyki samochodowej: Słupsk - Łeba - Puck - Gdynia. Droga ta nazywana jest Drogą Nadmorską.
Wyróżnia się 13 miejscowości z najbardziej znaczącymi obiektami o charakterze zabytkowym, tj.:
1 - Cecenowo: znajdują się tam dwie budowle - kościół z drugiej połowy XIX wieku oraz pałac z XVII-XIX wieku, obecnie pałac jest w posiadaniu właścicieli prywatnych.
2 - Choćmirówko - pałac.
3 - Główczyce - znajdują się dwie znaczące budowle - kościół z połowy XVIII w. oraz pałac z połowy XIX w.
4 - Gorzyno - pałac z XIX w.
5 - Skórzyno - pałac z XIX w.
6 - Podole Wielkie - pałac z XIX w.
7 - Stowięcino - kościół z XV w.
8 - Szczypkowice - pałac z XIX w.
9 - Wielka Wieś - pałac z XIX w.
10 - Wolinia - pałac z XIX w.
11 - Wykosowo - pałac z XIX w.
12 - Żelkowo - zabytkowy kościół.
13 - Żoruchowo - pałac z 1833 r.

Zabytki:
Będziechowo
Budynek mieszkalny Szachulcowy, 2 połowa XVIII w., Będziechowo 8

Cecenowo
Pałac - murowany, XVII - XIX w.
Park pałacowy - drzewostan pomnikowy, koniec XVII w.
Kościół - neogotyk, 1867/68
Budynek gospodarczy Murowany, 1857 r.
Budynek stacji kolejowej Murowany, początek XX w., Cecenowo 5

Choćmirówko
Dwór Murowany, połowa XIX w.

Ciemino
Dwór Murowany, połowa XIX w.
Budynek mieszkalny Murowany, 1882 r.

Dargoleza
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., Dargoleza 1
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., Dargoleza 2
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., Dargoleza 3
Budynek mieszkalny Murowany, 1 ćwiartka XX w., Dargoleza 9
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., Dargoleza 12
Budynek mieszkalny Murowany, 1898 r., Dargoleza 14

Drzeżewo
Budynek mieszkalny szachulcowy, połowa XIX w., Drzeżewo 19
Budynek mieszkalny Murowany, 2 połowa XIX w., Dargoleza 22
Budynek gospodarczy Szachulcowy, koniec XIX w., Dargoleza 11b
Budynek mieszkalny Murowany, XIX/XX w., Dargoleza 14
Stodoła Szachulcowa, połowa XIX w., Dargoleza 15a
Stodoła Szachulcowa, 2 połowa XIX w., Dargoleza 15a
Stodoła Drewniana, początek XX w.

Główczyce
Pałac - murowany, poł XIX, przebudowany 1910/1911
Park dworski - drzewostan pomnikowy, XIX/XX w.
Kościół - neogotyk, 1891 r.
Kaplica cmentarna - 1869 r.
Kaplica cmentarna - początek XX
Plebania - początek XIX w.
Budynek mieszkalny Murowany, XIX/XX w., ul. Ciemińska 1
Budynek mieszkalny Murowany, 1921 r., ul. Ciemińska 3
Apteka Murowany, początek XX w., ul. Kościuszki 1
Budynek mieszkalny Murowany, 2 połowa XIX w., ul. Kościuszki 2
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Kościuszki 3
Budynek mieszkalny, obecnie szkoła Murowany, początek XX w., ul. Kościuszki 4
Budynek mieszkalny Murowany, 1 ćwiartka XX w., ul. Kościuszki 5
Budynek mieszkalny Murowany, 1911 r., ul. Kościuszki 6/6a
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., ul. Kościuszki 7
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Kościuszki 10
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Kościuszki 12
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Kościuszki 14
Budynek mieszkalny, obecnie restauracja Murowany, XIX/XX w., ul. Kościuszki 17
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., ul. Kościuszki 20
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Mickiewicza 1
Budynek mieszkalny Murowany, 1 ćwiartka XX w., ul. Mickiewicza 6
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., ul. Mickiewicza 22
Budynek mieszkalny Murowany, 1 ćwiartka XX w., ul. Skórzyńska 1
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Skórzyńska 3
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Słupska 3
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Słupska 4
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Słupska 6
Budynek mieszkalny Murowany, 1 ćwiartka XX w., ul. Słupska 23
Budynek mieszkalny Murowany, XIX w., ul. Słupska 27
Budynek gospodarczy Murowany, XIX w., ul. Słupska 27
Budynek mieszkalny Murowany, 1910 r., ul. Słupska 28
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., ul. Słupska 31

Gorzyno
Pałac - murowany, XIX, XX w.
Park pałacowy -pierwsza poł. XIX w
Młyn Murowany, początek XX w.
Budynek mieszkalny Szachulcowy, murowany, koniec XIX w., Gorzyno 17
Stodoła Szachulcowa, połowa XIX w., Gorzyno 40
Młyn Murowany, początek XX w., Gorzyno 54

Izbica
Kościół filialny p.w. św. Józefa Murowany, 1930 r.
Budynek mieszkalny Szachulcowy, 2 połowa XIX w., Izbica 3
Budynek mieszkalny, obecnie sklep Murowany, początek XX w.
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., Izbica 41

Klęcino
Stodoła Szachulcowa, XIX/XX w., Klęcino 41

Lipno
Stodoła Szachulcowa, 2 koniec XIX w., Lipno 7
Budynek gospodarczy Murowany, 1913 r., Lipno 7
Stodoła murowana, 1914 r., Lipno 8

Pobłocie
Pałac Murowany, początek XX w.
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Pobłocie 3
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Pobłocie 6
Budynek mieszkalny, obecnie poczta Murowany, 1907 r., Pobłocie 7
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Pobłocie 9
Budynek mieszkalny Murowany, XIX/XX w., Pobłocie 10
Budynek mieszkalny Murowany, 1 ćwiartka XX w., Pobłocie 30
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Pobłocie 42a, b
Budynek mieszkalny Murowany, XIX/XX w., Pobłocie 68
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Pobłocie 71
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Pobłocie 79
Mleczarnia Murowana, początek XX w., Pobłocie 13

Podole Wielkie
Pałac - murowany, połowa XIX w.
Park dworski - krajobrazowy, połowa XIX w.
Kaplica cmentarna Murowana, 1863 r.
Kuźnia Murowana, połowa XIX w.
Budynek mieszkalny szachulcowy, 1 połowa XIX w., Podole Wielkie 9
Budynek mieszkalny Murowany, 1 ćwiartka XX w., Podole Wielkie 10
Budynek mieszkalny Murowany, 1 ćwiartka XX w., Podole Wielkie 11
Budynek mieszkalny Murowany, 1 ćwiartka XX w., Podole Wielkie 12

Przebędowo Budynek mieszkalny murowany, połowa XIX w., Przebędowo 2b
Budynek mieszkalny murowany, połowa XIX w., Przebędowo 7
Budynek mieszkalny murowany, połowa XIX w., Przebędowo 7b
Obora Murowana, połowa XIX w.

Równo
Park dworski - druga poł. XIX w
Budynek mieszkalny murowany, 2 połowa XIX w., Równo 15
Budynek mieszkalny murowany, 2 połowa XIX w., Równo 17
Budynek inwentarski Murowany, 1889 r., Równo 17
Stodoła Murowana, 1923 r., Równo 17
Obora Murowana, lata 20-30-te XX w.
Budynek gospodarczy Murowany, początek XX w.
Silos blacha, lata 30-te XX w.

Rumsko
Gorzelnia Murowana, początek XX w.

Rzuszcze
Pałac Murowany, 1845 r.
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Rzuszcze 35
Budynek mieszkalny szachulcowy, 2 połowa XIX w., Rzuszcze 43

Siodłonie
Budynek mieszkalny Murowany, XIX/XX w., Siodłonie 2
Budynek mieszkalny Murowany, 1909 r., Siodłonie 4/5
Budynek mieszkalny Murowany, 2 połowa XIX w., Siodłonie 13
Budynek mieszkalny Murowany, 2 połowa XIX w., Siodłonie 16
Budynek mieszkalny Murowany, XIX/XX w., Siodłonie 22

Skórzyno
Pałac - murowany, początek XIX w
Park dworski - krajobrazowy, romantyczny, pierwsza poł. XIX w.
Budynek mieszkalny szachulcowy, 1 połowa XIX w., Skórzyno 11

Stowięcino
Kościół parafialny - p.w. Św. Stanisława, murowany, XV, XVII w
Budynek gospodarczy Murowany, szachulcowy, koniec XIX w., Stowięcino 25
Piwnica Szachulcowa, 2 połowa XIX w., Stowięcino 25

Szczypkowice
Dwór - murowany, połowa XIX w.
Park dworski - XIX w.
Gorzelnia Murowana, połowa XIX w.
Budynek mieszkalny Murowany, połowa XIX w.

Warblino
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Warblino 25

Wielka Wieś
Pałac - murowany, XIX w.
Park pałacowy - krajobrazowy, połowa XIX w.
Zagroda Murowana, początek XX w., Wielka Wieś 10
Budynek mieszkalny Murowany, 1920-30, Wielka Wieś 21
Stodoła Murowana, początek XX w., Wielka Wieś 21
Budynek mieszkalny Murowany, 1928 r., Wielka Wieś 23
Budynek gospodarczy Murowany, koniec XIX w., Wielka Wieś 25
Budynek mieszkalny Murowany, 1927 r., Wielka Wieś 25
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Wielka Wieś 26
Stodoła Murowana, początek XX w., Wielka Wieś 26
Budynek gospodarczy Murowany, początek XX w., Wielka Wieś 26
Budynek mieszkalny Murowany, 1913 r., Wielka Wieś 28
Stodoła Murowana, szachulcowa, koniec XIX w., Wielka Wieś 28
Chlew Murowany, początek XX w., Wielka Wieś 28
Budynek inwentarski Murowany, początek XX w., Wielka Wieś 28
Budynek mieszkalny Murowany, 1908 r., Wielka Wieś 29
Stodoła Murowana, początek XX w., Wielka Wieś 29
Chlew Murowany, początek XX w., Wielka Wieś 29
Budynek mieszkalny Murowany, 1913 r., Wielka Wieś 30
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Wielka Wieś 31
Obora Murowana, 1903 r., Wielka Wieś 31
Piwnica Murowana, początek XX w., Wielka Wieś 31
Budynek mieszkalny Murowany, XIX/XX w., Wielka Wieś 37
Budynek mieszkalny Murowany, 1900 r., Wielka Wieś 38
Stodoła Murowana, początek XX w.

Wolinia
Pałac - murowany, połowa XVIII w.
Park pałacowy - drzewostan pomnikowy bardzo wartościowy
Gorzelnia Murowana, XIX/XX w.
Budynek mieszkalny Murowany, 1898 r., Wolinia 42

Wykosowo Pałac - murowany, połowa XIX w.
Park dworski - pierwsza połowa XIX w
Piwnica Murowana, 1899 r., Wykosowo 10

Zgojewo
Dwór Murowany, 2 połowa XIX w.
Gorzelnia Murowana, 1901 r.
Budynek gospodarczy Murowany, 1896 r..
Magazyn Szachulcowy, koniec XIX w.
Obora Murowana, koniec XIX w.

Żoruchowo
Pałac - murowany, 1833 r.
Park pałacowy - krajobrazowy, połowa XIX w.
Obora Murowana, koniec XIX w.
Stajnia Murowana, 1859 r.
Stodoła Murowana, 1887 - 1905 r.
Chlew Murowany, koniec XIX w.
Budynek z piecem chlebowym Szachulcowy, 2 połowa XIX

Żelkowo Park dworski - krajobrazowy połowa XIX w.
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., Żelkowo 5
Budynek mieszkalny Murowany, początek XX w., Żelkowo 11
Budynek mieszkalny Murowany, 1913 r., Żelkowo 12
Budynek mieszkalny Murowany, koniec XIX w., Żelkowo 15
Kościół filialny p.w. św. Antoniego Murowany, 2 połowa XIX w.
Stodoła szachulcowa, 2 połowa XIX w., Żelkowo 42